فصلنامه شماره ۸(تابستان ۱۴۰۴) را به این موضوع اختصاص داده است. این شماره را می توانید از طریق طاقچه به نشانی زیر دریافت فرمائید:
کسبوکارهای خانوادگی یکی از قدیمیترین و پایدارترین اشکال سازماندهی اقتصادی در جهان هستند. علیرغم تصور رایج که این کسبوکارها را محدود به مغازههای کوچک محلی میداند، واقعیت آن است که برخی از بزرگترین شرکتهای جهان، از والمارت گرفته تا فولکسواگن و فورد، هنوز تحت کنترل خانوادهها اداره میشوند. بر اساس برآوردهای سازمان ملل متحد، کسبوکارهای خانوادگی حدود دو‑سوم از تولید ناخالص داخلی (GDP) جهانی و ۶۰ درصد از اشتغال جهان را تأمین میکنند. طبق برخی برآوردهای دیگر، سهم این کسبوکارها از GDP جهانی بین ۷۰ تا ۹۰ درصد نیز تخمین زده شده است.
جایگاه جهانی کسبوکارهای خانوادگی
۵۰۰ شرکت بزرگ خانوادگی جهان که توسط دانشگاه سنت گالن و مؤسسه EY بهطور دوسالانه رتبهبندی میشوند، در سال ۲۰۲۵ درآمدی معادل ۸٫۸ تریلیون دلار کسب کردند که نسبت به سال ۲۰۲۳ رشد ۱۰ درصدی را نشان میدهد. این شرکتها در ۴۴ کشور جهان فعالیت دارند و بیش از ۲۵٫۱ میلیون نفر را استخدام کردهاند. مجموع درآمد این ۵۰۰ شرکت، در صورت مقایسه با GDP کشورها، معادل سومین اقتصاد بزرگ جهان پس از ایالات متحده و چین است.
از نظر پراکندگی جغرافیایی، اروپا با ۴۷ درصد بیشترین سهم را در میان ۵۰۰ شرکت بزرگ خانوادگی دارد. آمریکای شمالی ۲۹ درصد و آسیا ۱۸ درصد از این فهرست را به خود اختصاص دادهاند. از نظر بخشهای اقتصادی، خردهفروشی با ۲۰ درصد بیشترین نمایندگی را دارد و پس از آن کالاهای مصرفی (۱۹ درصد)، تولیدات پیشرفته (۱۵ درصد) و حملونقل (۹ درصد) قرار دارند.
نکته قابل توجه آنکه ۳۴ درصد از این شرکتها بیش از یک قرن سابقه فعالیت دارند و ۸۵ درصد بیش از ۵۰ سال قدمت دارند. قدیمیترین شرکت موجود در این فهرست، یک شرکت ژاپنی با بیش از ۴۰۰ سال سابقه است. این آمار نشاندهنده ظرفیت بالای کسبوکارهای خانوادگی برای بقا و تداوم در طول نسلهاست.
سهم کسبوکارهای خانوادگی در GDP کشورهای G20
گروه بیست (G20) شامل ۱۹ کشور بهعلاوه اتحادیه اروپا است که حدود ۸۵ درصد از اقتصاد جهانی را تشکیل میدهند. در این جدول، سهم کسبوکارهای خانوادگی از GDP برخی از کشورهای عضو G20 بر اساس دادههای موجود ارائه شده است:
| کشور | سهم کسبوکارهای خانوادگی از GDP | تولید ناخالص داخلی (۲۰۲۳، میلیارد دلار) | سهم تقریبی (میلیارد دلار) |
|---|---|---|---|
| هند | ۷۹٪ | ۳,۷۳۷ | ۲,۹۵۲ |
| ایتالیا | ۶۸٪ | ۲,۱۷۰ | ۱,۴۷۶ |
| بریتانیا | ۶۷٪ | ۳,۱۵۹ | ۲,۱۱۷ |
| کانادا | ۶۰٪ | ۲,۰۹۰ | ۱,۲۵۴ |
| ایالات متحده | ۵۴٪ | ۲۶,۸۵۵ | ۱۴,۵۰۲ |
| چین | ۵۱٪ | ۱۹,۳۷۴ | ۹,۸۸۱ |
| آلمان | ۴۹٪ | ۴,۳۰۹ | ۲,۱۱۱ |
| اندونزی | ۱۰٪ | ۱,۳۹۲ | ۱۳۹ |
توجه: دادههای این جدول بر اساس منابع مختلف گردآوری شده و ممکن است بسته به تعریف «کسبوکار خانوادگی» و سال مرجع، اندکی متفاوت باشد.
بر اساس این دادهها، هند با ۷۹ درصد بالاترین سهم را در میان کشورهای G20 دارد و پس از آن ایتالیا (۶۸٪) و بریتانیا (۶۷٪) قرار دارند. ایالات متحده با وجود داشتن بزرگترین اقتصاد جهان، سهمی معادل ۵۴ درصد از GDP خود را مدیون کسبوکارهای خانوادگی است. در ایالات متحده، حدود ۳۲٫۴ میلیون کسبوکار خانوادگی وجود دارند که جمعاً ۱۴٫۵ تریلیون دلار به GDP این کشور کمک میکنند.
چین با سهم ۵۱ درصدی و آلمان با ۴۹ درصدی در ردههای بعدی قرار دارند. جالب توجه است که سهم کسبوکارهای خانوادگی در اقتصاد آلمان اگرچه کمتر از میانگین جهانی است، اما این کسبوکارها حدود ۷۹ درصد از کل شرکتهای آلمان را تشکیل میدهند و ۵۷ درصد از نیروی کار این کشور راکردهاند.
چشمانداز رشد و چالشهای پیش رو
رشد و پیشبینیها
علیرغم چالشهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی، کسبوکارهای خانوادگی چشمانداز رشد مثبتی دارند. بر اساس گزارش Deloitte Private، نرخ رشد متوسط درآمد کسبوکارهای خانوادگی در سال ۲۰۲۴ معادل ۸ درصد بوده و پیشبینی میشود این رقم در سال ۲۰۲۵ به ۱۲ درصد و در سال ۲۰۲۶ به ۱۴ درصد برسد.
بر اساس گزارش PwC، ۲۵ درصد از کسبوکارهای خانوادگی در سال گذشته رشد دو رقمی (بیش از ۱۰ درصد) را تجربه کردهاند. هرچند این رقم نسبت به سال ۲۰۲۳ که ۴۳ درصد بود کاهش یافته، اما همچنان قابل توجه است. کسبوکارهای چابک و هدفمحور عملکرد بهتری نسبت به همتایان خود داشتهاند (۳۱ درصد در مقابل ۲۱ درصد رشد دو رقمی).
از نظر تعداد، کسبوکارهای خانوادگی با درآمد بیش از ۱۰۰ میلیون دلار، ۲۲ درصد از کل کسبوکارهای جهان را تشکیل میدهند که این تعداد از ۱۶,۱۹۴ شرکت در سال ۲۰۲۰ به ۱۸,۰۸۷ شرکت در سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است. پیشبینی میشود این رقم تا سال ۲۰۳۰ به ۱۹,۷۴۴ شرکت برسد که نشاندهنده رشد ۲۲ درصدی در دهه ۲۰۲۰ است.
درآمد کل این کسبوکارها در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۱ تریلیون دلار (۱۹ درصد از کل درآمد کسبوکارهای جهان) برآورد شده و انتظار میرود تا سال ۲۰۳۰ به ۲۹ تریلیون دلار برسد که نشاندهنده رشد ۸۴ درصدی است.
چالشها و ریسکها
با وجود چشمانداز مثبت، کسبوکارهای خانوادگی با چالشهای جدی روبرو هستند:
۱. انتقال ثروت بیننسلی: بزرگترین چالش پیش روی این کسبوکارها، انتقال موفقیتآمیز مدیریت و مالکیت به نسل بعدی است. بیش از یکچهارم (۲۶ درصد) از کسبوکارهای خانوادگی به دنبال جذب سرمایهگذاری خارجی یا سرمایهگذاری خصوصی هستند و ۱۹ درصد به دنبال افزایش سهم مدیریت غیرخانوادگی هستند.
۲. نوسانات اقتصادی و عدماطمینان: تغییرات در سیاستهای تجاری، اختلال در زنجیره تأمین و نوسانات بازار، موجب شده تا کسبوکارهای خانوادگی رویکرد محافظهکارانهتری در پیش گیرند. ۷۸ درصد از این کسبوکارها حفظ امنیت کسبوکار را در اولویت قرار دادهاند و ۷۷ درصد حفظ میراث خانوادگی را هدف بلندمدت خود میدانند.
۳. پذیرش فناوریهای نوین: اگرچه ۶۱ درصد از کسبوکارهای خانوادگی هوش مصنوعی را یک فرصت رشد میدانند، اما تنها ۳ درصد از آنها برنامه بازآفرینی کامل کسبوکار خود را دارند. این فاصله بین ادراک فرصت و اقدام عملی، یکی از چالشهای اساسی محسوب میشود.
۴. رقابت فزاینده: نزدیک به ۹۰ درصد از کسبوکارهای خانوادگی جهان بر این باورند که رقابت در بازار بسیار شدید است.
کسبوکارهای خانوادگی همچنان ستون فقرات اقتصاد جهانی هستند و سهمی بالغ بر دو‑سوم از تولید ناخالص داخلی جهان را به خود اختصاص دادهاند. در کشورهای گروه بیست، سهم این کسبوکارها از GDP از ۱۰ درصد در اندونزی تا ۷۹ درصد در هند متغیر است. با وجود کاهش نسبی در نرخ رشد دو رقمی، چشمانداز کلی این بخش مثبت ارزیابی میشود و پیشبینیها حاکی از رشد قابلتوجه درآمد و تعداد این کسبوکارها تا سال ۲۰۳۰ است.
با این حال، چالشهای انتقال بیننسلی، نوسانات اقتصادی، پذیرش فناوریهای نوین و رقابت فزاینده، نیازمند برنامهریزی دقیق و رویکردهای نوآورانه از سوی مدیران این کسبوکارهاست. کسبوکارهای خانوادگی که بتوانند چابکی، هدفمحوری و نوآوری را در کنار حفظ میراث و ارزشهای خانوادگی خود ترکیب کنند، شانس بیشتری برای تداوم و موفقیت در دهههای آینده خواهند داشت.
در تولید مطلب از هوش مصنوعی دیپ سیک به همراه ویرایش استفاده شد.
